تنفس از طریق دهان به جای بینی یا تنفس دهانی (به انگلیسی: mouth breathing) می تواند تعداد زیادی علائم ناخوشایند را به همراه داشته باشد.

تنفس دهانی، نشانه ها، علل و درمان

تنفس از طریق دهان به جای بینی یا تنفس دهانی (به انگلیسی: mouth breathing) می تواند تعداد زیادی علائم ناخوشایند را به همراه داشته باشد.

  • اگرچه تنفس از طریق دهان به دلایل مختلفی در بزرگسالان و کودکان اتفاق می افتد، اما علت اصلی معمولاً انسداد بینی است.
  • هنگامی که به طور عادی از طریق بینی نفس می کشیم، هوای ورودی قبل از رسیدن به ریه ها گرم و مرطوب می شود. اگر فردی برای تنفس از طریق بینی مشکل داشته باشد، مجبور می شود از طریق دهان هوای سرد و خشک تنفس کند.

چه زمان هایی مجبور به نفس کشیدن از طریق دهان هستیم؟

تنفس اکسیژن مورد نیاز بدن را تامین می کند. همچنین امکان خارج کردن CO2 را نیز برای ما فراهم می کند. برای رساندن اکسیژن به بدن دو راه وجود دارد: بینی و دهان. افراد سالم این امکان را دارند که هم از طریق بینی و هم از طریق دهان خود نفس بکشند. نفس کشیدن از طریق دهان تنها مخصوص زمان هایی است که چاره ای جز این کار نداریم مثلا زمانی که به دلیل آلرژی و یا سرماخوردگی دچار گرفتگی بینی شده باشیم.

همچنین هنگامی که مشغول انجام ورزش های سنگین هستیم نیز تنفس دهانی باعث دریافت مقدار زیادی از اکسیژن مورد نیاز بدن می شود. اما تنفس از طریق دهان به صورت مداوم به ویژه در هنگام خواب می تواند برای سلامت بدن مشکلاتی را ایجاد کند.  تنفس دهانی در کودکان می تواند باعث کج شدن دندان ها، تغییر شکل صورت و یا کاهش رشد شود. تنفس دهانی در بزرگسالان باعث بوی بد دهان و ابتلا به بیماری لثه می شود. حتی ممکن است باعث ایجاد بیماری های جدی تر و خطرناک تری نیز بشود.

علائم تنفس دهانی

تشخیص تنفس دهانی به ویژه در هنگام خواب کار دشواری است. افرادی که در هنگام خواب از طریق دهان نفس می کشند ممکن است دارای علائم زیر باشند:

  • خشکی دهان: ممکن است فردی که با دهان نفس می کشد بتواند در طول روز، خشکی دهان خود را برطرف کند. اما در طول شب، دهان دوباره خشک خواهد شد.
  • التهاب لثه: به دلیل تنفس از راه دهان در شب، تمام بافت های نرم دهان خشک خواهد شد. بنابراین این افراد حتی اگر دهان و دندان سالمی داشته باشند، همواره دارای لثه های قرمز و ملتهب هستند. در بزرگسالان همچنین ممکن است این امر منجر به خونریزی های مکرر لثه و پوسیدگی دندان شود.
  • هالیتوز یا بوی بد دهان: به دلیل اینکه تنفس از راه دهان باعث خشکی بیش از حد می شود، می تواند منجر به بوی بد دهان نیز بشود. بسیاری از افراد حتی با شستن مکرر دندان و جویدن آدامس نیز باز از بوی بد دهان رنج می برند. این بوی بد دهان به دلیل تحلیل لثه ها است.
  • خشکی و خارش پشت گلو: یکی دیگر از نشانه های تنفس از دهان در طول شب خشکی و خارش پشت گلو پس از بیدار شدن است. در صورتی که این نشانه ها را دارید، هنگامی که از خواب بیدار شدید، یکی از سوراخ های بینی خود را ببندید و در حالی که دهانتان بسته است، نفس بکشید. سپس طرف دیگر را امتحان کنید. هرگونه مشکل در استنشاق می تواند به دلیل مسدود بودن یکی از راه های بینی باشد
  • گرفتگی صدا
  • خستگی در هنگام بیدار شدن از خواب  و تحریک پذیری
  • خستگی مزمن
  • کاهش تمرکز و گیجی
  • سیاه شدن زیر چشم ها

علائم تنفس دهانی در کودکان

کودکان ممکن است توانایی لازم برای بیان علائم و مشکلات خود را نداشته باشند. کودکانی که در هنگام خواب با دهان نفس می کشند همانند بزرگسالان خروپف می کنند و دهانشان باز است. کودکانی که در طول روز نیز با دهان نفس می کشند دچار علائم زیر هستند:

  • سرعت رشد کندتر از حد طبیعی
  • زود رنجی و خلق تنگ
  • افزایش گریه های شبانه
  • لوزه های بزرگ
  • لب های خشک و ترک خورده
  • مشکلات تمرکز در مدرسه
  • خواب آلودگی در روز

ممکن است پزشک در تشخیص بیماری کودکانی که در مدرسه دچار اختلالات تمرکز هستند دچار خطا شود و بیماری او را به اشتباه اختلال کم توجهی یا ADD تشخیص دهد.

علت تنفس از طریق دهان

علت اصلی تنفس دهانی در بیشتر موارد انسداد مجاری بینی است. در این شرایط ممکن است مجرای بینی کاملا بسته باشد و یا فقط بخشی از آن دچار انسداد شده باشد. انسداد بینی باعث می شود که بدن به صورت خودکار به مسیر دوم تامین اکسیژن بدن یعنی دهان اتکا کند. دلایل زیادی برای انسداد مجاری بینی وجود دارد. از جمله ی آن ها می توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:

  • گرفتگی بینی ناشی از آلرژی، سرماخوردگی یا سینوزیت
  • بزرگ شدن آدنوئید ها
  • پلیپ بینی که توده ای خوشخیم در مخاط بینی است.
  • شکل بینی
  • تومورها ( در موارد نادر)
  • بعضی از بچه ها این کار را از روی عادت انجام می دهند.
  • برخی دیگر ممکن است به دلیل مشکلات بایت (وضعیت بسته بودن فک ها و قرارگیری دندان ها روی هم) باشد. یا وضعیت فک و دندان ممکن است به گونه ای باشد که هنگام خواب، لبهای آنها کاملاً بسته نشود.
  • کودک ممکن است از مشکل بزرگ شدن غیر طبیعی لوزه نیز رنج ببرد که می تواند مانع تنفس شود.
  • تنفس دهانی ممکن است در اثر نقص هنگام تولد، مانند انحراف تیغه ی بینی (سپتوم) اتفاق بیفتد که ممکن است تنفس از طریق بینی را دشوارتر کند. این نقص حتی می تواند یک تغییر شکل اسکلتی باشد که باعث می شود تنفس فرد با دهان راحت تر باشد.
  • برخی افراد به ویژه افراد سالخورده به دلیل مصرف دارو دچار مشکل تنفس دهانی و به عارضه ی زروستومی (خشکی دهان) دچار می شوند. در این شرایط خشکی دهان می تواند دردناک باشد و احساسی مانند سوزش در دهان ایجاد کند.
  • تنفس از طریق دهان همچنین می تواند از عوارض آسیب دیدن غدد در طول شیمی درمانی و پرتو درمانی ایجاد شود.

علل دیگر تنفس دهانی

بعضی از افراد حتی بعد از رفع مشکلات انسداد بینی به علت عادت کردن به تنفس دهانی، باز هم از طریق دهان نفس می کشند. در افرادی که به آپنه یا قطع تنفسی در خواب مبتلا هستند نیز خوابیدن با دهان باز برای تامین اکسیژن بدن تبدیل به یک عادت شده است. اضطراب و تنش های روحی از دیگر عواملی هستند که ممکن است باعث تنفس دهانی شوند. استرس سیستم عصبی سمپاتیک را فعال می کند که منجر به تنفس کم عمق، سریع و غیر طبیعی می شود.

عوامل موثر در افزایش احتمال تنفس دهانی

هرکسی ممکن است بنا به دلایلی به نفس کشیدن از راه دهان عادت کند. اما افرادی که مبتلا به بیماری های زیر هستند بیشتر در معرض ابتلا به تنفس دهانی قرار دارند:

  • آلرژی مزمن
  • تب یونجه
  • عفونت های سینوسی مزمن
  • آسم
  • اضطراب مزمن

تشخیص تنفس دهانی

هیچ آزمایش اختصاصی برای تشخیص تنفس دهانی وجود ندارد. ممکن است پزشک در هنگام معاینه ی بینی بتواند تنفس دهانی را تشخیص دهد. پزشک از شما سوالاتی درباره ی خواب، خروپف، مشکلات سینوسی و مشکلات مربوط به تنفس خواهد پرسید. دندانپزشکان نیز ممکن است در هنگام معاینه دهان و مشاهده ی علائمی مانند بوی بد دهان، پوسیدگی های مکرر یا بیماری لثه بتواند تنفس دهانی را تشخیص دهد. اگر پزشک یا دندانپزشک متوجه تورم لوزه ها، پولیپ بینی و یا سایر شرایط شود ممکن است از شما بخواهد که برای ارزیابی بیشتر به یک پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید.

آیا تنفس دهانی مضر است؟

یکی از بزرگترین عوارض تنفس دهانی، خشکی دهان است . خشکی دهان به آن معنا است که بزاق نمی تواند به خوبی وظایف خود را انجام دهد و باکتری ها را از فضای دهان خارج کند. این اختلال مشکلات زیر را در پی دارد:

  • بوی بد دهان
  • ابتلا به بیماری پریودنتال مانند التهاب لثه و پوسیدگی دندان
  • عفونت گلو و گوش

تنفس دهانی می تواند باعث کاهش غلظت اکسیژن خون شود. در نتیجه ممکن است باعث افزایش فشار خون و مشکلات قلبی عروقی شود. مطالعات نشان می دهد که تنفس دهانی ممکن است عملکرد ریه را کاهش دهد و شدت علائم را در افراد مبتلا به آسم بیشتر کند.

عوارض تنفس دهانی در کودکان

در کودکان تنفس دهانی ممکن است باعث ناهنجاری های جسمی و چالش های شناختی شود. کودکانی که تحت درمان قرار نگیرند ممکن است دچار مشکلات زیر شوند:

علاوه بر این ها کودکانی که به تنفس دهانی مبتلا هستند معمولا نمی توانند به خوبی بخوابند و این مشکل نیز عوارض زیر را در پی خواهد داشت:

  • کاهش رشد
  • عملکرد تحصیلی ضعیف
  • عدم توانایی تمرکز
  • اختلالات خواب

درمان تنفس دهانی

اولین کار مهم برای درمان، تشخیص دادن دلیل نفس کشیدن از راه دهان است. نوع درمان تنفس دهانی بستگی به علت آن دارد. یکی از راه ها استفاده از داروهایی است که می توانند گرفتگی بینی را که به دلیل آلرژی یا سرماخوردگی ایجاد شده است از بین ببرند:

  • دکونژستان ها
  • آنتی هیستامین ها
  • اسپری های استروئیدی بینی
  • استریپ های مخصوص پل بینی

پزشک ممکن است برای افرادی که دچار آپنه خواب یا قطع تنفسی هستند استفاده از ماسک مخصوص به نام CPAP را تجویز کند که شب ها و در هنگام خواب آن را بر روی دهان خود قرار دهد. این وسیله جریان هوا را وارد دهان و بینی می کند. در این شرایط فشار هوای ورودی باعث می شود که مجاری هوا در طول خواب باز بمانند و مسدود نشوند.

استفاده از مرطوب کننده ی هوا در حین خواب و نوشیدن زیاد مایعات می تواند به مشکل خشک شدن دهان کمک کند.

همچنین این افراد می توانند قبل از خواب لثه های خود را با مقدار کمی روغن ویتامین E پوشش دهند تا از خشک شدن آنها در طول شب جلوگیری شود.

معاینه کامل دندانپزشکی به تعیین مشکل تنفس از دهان کمک می کند. همچنین لازم است والدین به علایم تنفس از راه دهان در کودکان خود توجه کنند تا در صورت وجود علائم، قبل از بدتر شدن مشکل، آن را برطرف کرد.  

درمان تنفس دهانی در کودکان

درمان تنفس دهانی در کودکان ممکن است با کمک جراحی انجام شود. خارج کردن لوزه های متورم که یکی از دلایل تنفس دهانی است می تواند برای درمان فرزند شما بسیار مفید باشد و مشکل او را درمان کند. استفاده از ابزارهای مخصوصی که به گشاد شدن کام و باز شدن سینوس ها و مجاری هوا کمک می کند از دیگر گزینه های درمانی برای کودکان است. در کودکان اگر این موضوع به دلیل مشکل ساختاری باشد و کودک نتواند لب های خود را روی هم بگذارد، ممکن است راه حل، درمان ارتودنسی باشد.

پیشگیری از تنفس از طریق دهان

همیشه نمی توان تنفس دهانی مزمن که به علت شکل صورت و یا بینی اتفاق می افتد را متوقف کرد.  اگر بینی شما به دلیل ابتلا به آلرژی یا عفونت های تنفسی به صورت مداوم دچار گرفتگی می شود، می توانید از راهکارهای زیر استفاده کنید.

  • در طول پروازهای طولانی یا سفر های دریایی از اسپری سالین بینی استفاده کنید.
  • به محظ ظاهر شدن اولین نشان های سرماخوردگی یا آلرژی از  اسپری های سالین بینی یا داروهای تسکین دهنده ی آلرژِی استفاده کنید.
  • در هنگام خواب مستقیم (طاق باز) دراز بکشید و سر خود را طوری قرار دهید تا بالاتر از بدنتان قرار گیرد. این کار به باز شدن مجاری بینی و تنفس از طریق بینی کمک میکند.
  • گرد و خاک و مواد آلرژی زا را از محل زندگی خود دور نگه دارید.
  • می توانید از فیلترهای هوا در سیستم های گرمایشی و تهویه استفاده کنید تا از ورود مواد حساسیت زا به داخل خانه جلوگیری کنید.
  • در طول روز و به صورت آگاهانه تنفس از طریق بینی را تمرین کنید. این کار به ترک عادت تنفس دهانی کمک خواهد کرد.
  • اگر دچار اضطراب هستید، ورزش یوگا و یا تمرین های مدیتیشن می تواند به کاهش استرس شما کمک کند. یوگا با افزایش تمرکز بر تنفس از طریق بینی به کاهش تنفس دهانی کمک می کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *