شاید شما هم اسم زبان جغرافیایی (به انگلیسی: geographic tongue) را شنیده باشید و یا هنگام مسواک زدن متوجه لکه های قرمز با دور سفید بر روی زبان خود شده باشید. معمولا این ضایعات بی خطر هستند اما بهتر است از علل آن آگاه باشیم تا درصورت نیاز به پزشک مراجعه کنیم.

 در ادامه ی مقاله با این عارضه و نحوه ی درمان آن آشنا خواهیم شد:

زبان جغرافیایی چیست


زبان جغرافیایی با این نام شناخته می شود زیرا باعث ایجاد ضایعاتی به شکل جزیره یا نقشه می شود. به طوری که وقتی به زبان نگاه می کنید، ظاهر این لکه ها مانند نقشه است. این ضایعات ممکن است بر روی سطح زبان و یا کناره های آن ظاهر شوند. زبان جغرافیایی ممکن است در نواحی دیگر دهان نیز رخ دهد. این ضایعات ظاهری ناهموار دارند و در بعضی مواقع حاشیه ها یا لبه های آن ها سفید رنگ است. اما آیا زبان جغرافیایی خطرناک است؟ در واقع این لکه ها بی خطر هستند و نشان دهنده ی التهابی هستند که زبان را تحت تاثیر خود قرار داده است.

بهتر است بدانید زبان جغرافیایی یک بیماری بی ضرر و خوش خیم است که به هیچ عفونت یا سرطانی مرتبط نیست.

ارتباط جوانه ی چشایی و زبان جغرافیایی

بر روی سطح یک زبان سالم برآمدگی های کوچکی وجود دارد که به آن ها پاپیلا یا جوانه ی چشایی گفته می شود. جوانه های چشایی زبان به خوردن، بلعیدن و چشیدن غذا کمک می کنند. اگر دچار زبان جغرافیایی شده باشید، پاپیلاها در بخش هایی از زبان از بین می روند و به جای آن ها لکه های صاف قرمز رنگی بر جای می ماند.

این عارضه می تواند بر حدود 1٪ تا 3٪  از افراد در هر سنی تأثیر بگذارد. با این حال، بیشتر افراد بزرگسال و میانسال یا پیر به آن مبتلا می شود. به نظر می رسد که در زنان شایع تر از مردان است.

تفاوت زبان جغرافیایی و آریتم مهاجر

نام دیگر زبان جغرافیایی، گلوسیت مهاجر خوش خیم است. زبان جغرافیایی را به عنوان آریتم مهاجر نیز می شناسند. اما این بیماری با بیماری اریتم مهاجر یا اریتم مزمن مهاجر که ناشی از ابتلا به بیماری لایم است، متفاوت است.
اگر ضایعات زبان در سایر بخش های دهان، مانند زیر زبان یا کام گسترش پیدا کنند، ممکن است به بیماری دیگری به نام استوماتیت اریتم مهاجر مبتلا شده باشید. این بیماری علائمی مشابه با زبان جغرافیایی دارد با این تفاوت که در این بیماری ضایعات به زبان محدود نمی شود و در سایر نواحی نیز گسترش پیدا می کند.

علائم زبان جغرافیایی

زبان جغرافیایی ممکن است هیچ علائمی نداشته باشد. بعضی از افراد متوجه تغییر در ظاهر زبانشان نمی شوند و تنها بعد از معاینه ی پزشک متوجه ابتلا به این بیماری می شوند.

زبان بعضی از افرادی که دچار این بیماری می شوند ممکن است دچار شیار نیز بشود. شیارهای روی زبان ممکن است دردناک باشند و باعث حساس شدن زبان شوند. زبان جغرافیایی و زبان شیاردار در بیشتر مواقع همزمان با هم اتفاق می افتند.

به طور خلاصه نشانه های زبان جغرافیایی لکه های نامنظم، صاف و قرمز در قسمت هایی از زبان است. این لکه ها ممکن است به حالت های زیر باشند:

  • حاشیه ای سفید یا روشن داشته باشند.
  • ضایعاتی با لبه های برجسته باشند.
  • از نظر اندازه، شکل و رنگ متفاوت باشند.
  • در یک ناحیه ظاهر شوند و سپس به منطقه دیگری بروند.
  • به صورت موقتی پدیدار شود یا خیلی سریع طی روزها، هفته ها یا ماه ها تغییر کنند.
  • حساسیت به برخی مواد خاص داشته باشند، مانند دود سیگار، خمیردندان، دهانشویه، شیرینی و شکر، غذاهای گرم-تند یا اسیدی
  • باعث ناراحتی خفیف یا احساس سوزش در زبان و دهان شوند.
  • تا یک سال وجود داشته باشد.

تشخیص زبان جغرافیایی

  • این عارضه، یک بیماری بسیار واضح است بنابراین با یک معاینه ی ساده توسط پزشک نیز قابل تشخیص است. اما در صورتی که پزشک بخواهد احتمال ابتلا به بیماری های دیگر را نیز بررسی کند ممکن است از تست های تکمیلی مانند آزمایش خون استفاده کند. مارکرهای التهابی، عفونت و کمبود ویتامین ها از جمله مواردی هستند که در آزمایش خون مورد بررسی قرار می گیرند.
  • ممکن است شما تا زمانی که دندانپزشک یا سایر افراد ارائه دهنده خدمات بهداشتی شما را معاینه کنند و زبان جغرافیایی را تشخیص دهند، از ابتلا به آن بی خبر باشید.

علل ایجاد زبان جغرافیایی

این عارضه زمانی اتفاق می افتد که قسمت های کوچکی از زبان، لایه ی دارای برآمدگی خود به نام پاپیلا را از دست بدهد. پاپیلا بطور معمول کل لایه بالایی زبان را می پوشانند.

تاکنون دلیل اصلی زبان جغرافیایی کشف نشده است. اما محققان می گویند احتمال ابتلا به این عارضه در افرادی که مبتلا به بیماری های زیر هستند بیشتر است:

  • پسوریازیس: این بیماری باعث تجمع سلول های پوستی در سطح پوست می شوند. تجمع این سلول ها منجر به تشکیل لکه های زبر و ضخیمی می شود که اغلب با خارش همراه بوده و برای بیمار ناراحت کننده هستند. بعضی پزشکان معتقدند زبان جغرافیایی نیز نوعی پسوریازیس دهانی است.
  • لیکن پلان: این بیماری التهابی باعث ایجاد ضایعاتی در سطح پوست و داخل دهان می شود. زبان جغرافیایی ممکن است شکل دهانی این بیماری باشد.
  • کمبود ویتامین B: کمبود این ویتامین باعث التهاب، تورم و سایر علائم بر روی زبان می شود.
  • بارداری: زنان باردار تغییرات هورمونی زیادی را تجربه می کنند و جنین در حال رشد باعث کاهش بسیاری از مواد مغذی بدن مادر می شود. در نتیجه ممکن است مادر دچار کمبود ویتامین شود و علائمی مانند زبان جغرافیایی را تجربه کند.

علت از دست دادن پاپیلا در زبان جغرافیایی

  • هیچ کس با اطمینان دلیل این امر را نمی داند. اما از آنجا که به طور معمول زبان جغرافیایی در چند عضو از یک خانواده مشاهده می شود، پس ژنتیک در این موضوع نقش مهمی دارد.
  • زبان جغرافیایی در افراد مبتلا به پسوریازیس (نوعی بیماری پوستی مزمن) و در افرادی که زبان شیاردار دارند نیز دیده می شود.

درمان زبان جغرافیایی

مراجعه به دندانپزشک یا پزشک بهترین راه برای جلوگیری از یک مشکل جدی تر است. در بیشتر موارد، پزشک می تواند این عارضه را از توضیحات نشانه ها توسط شما و معاینه دهان و زبان تشخیص دهد.

در این بیماری در بیشتر موارد، هرگونه درد یا ناراحتی بدون درمان بهتر می شود.

در صورتی که درد شدید و مداوم دارید، مصرف دارو می تواند به شما کمک کند. داروهایی که معمولا برای درمان این بیماری استفاده می شود عبارتند از:

  • مسکن‌های بدون نسخه
  • ضد التهاب‌ها
  • شستن دهان با بی حسی
  • کورتیکواستروئیدها که به طور مستقیم بر روی زبان زده می شوند
  • مکمل های روی

مراقبت های شخصی

با رعایت بهداشت زبان و دهان و کاهش یا حذف موادی که می ‌توانند شرایط را بدتر کنند، می ‌توانید ناراحتی های مربوط به بیماری زبان جغرافیایی را کاهش دهید. مواد منع مصرف عبارتند از:

  • محصولات توتون و تنباکو(مثل سیگار و قلیان)
  • غذاهای داغ یا ادویه ‌دار
  • نوشیدنی‌ ها و مواد غذایی اسیدی مانند برخی میوه‌ ها
  • آجیل خشک و شور
  • خمیردندان‌ های حاوی طعم‌ دهنده ‌ها و مواد سفید کننده

در صورت وجود ضایعات غیرطبیعی روی زبان، چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر همزمان با ایجاد ضایعات غیر معمول بر روی زبان، دچار علائمی مانند مشکلات تنفسی، اختلال در صحبت کردن یا عدم توانایی در جویدن و بلعیدن غذا شدید، باید سریعا به پزشک مراجعه کنید. در این شرایط احتمال دارد دچار یک بیماری جدی شده باشید که علائمی مشابه با زبان جغرافیایی دارد. زبان جغرافیایی ممکن است کمی ناراحت کننده باشد اما معمولا مشکل حادی را ایجاد نمی کند. اگر علائم بیماری شدت گرفت یا دچار درد و حساسیت جدی شدید، حتما به پزشک مراجعه کنید. در بیشتر مواقع این عارضه با گذشت چند روز و  بدون نیاز به درمان بهبود پیدا می کند.

عوارض زبان جغرافیایی

  • از آن جا که زبان جغرافیایی یک بیماری جدی محسوب نمی شود بنابراین عوارض خاصی را نیز به دنبال ندارد. بعضی از افرادی که دچار این عارضه می شوند ممکن است به دلیل ظاهر زبان خود دچار اضطراب و نگرانی شوند. باید بدانید که این بیماری واگیردار نیست بنابراین با بوسیدن و یا استفاده از ظروف مشترک انتقال پیدا نمی کند.
  • حدود یک نفر از هر 10 نفر که زبان جغرافیایی دارند، ممکن است دچار ناراحتی های خفیف یا احساس سوزش یا درد شوند.

مدت زمان بهبودی

  • علائم این بیماری ممکن است در عرض چند روز ظاهر شود ولی از بین رفتن آن می تواند چند ماه یا حتی چند سال طول بکشد. پزشکان هنوز نمی دانند که چرا دوره ی این بیماری در افراد مختلف متفاوت است.

شما می توانید با مراجعه به بخش بیماری های دهان، از مقالات به روز درباره ی علائم و درمان بیماری های زبان بهره ببرید.


1 یک پینگ

  1. پینگ بک: چه عواملی می تواند باعث ایجاد زبان شیاردار شود؟ – دنتچی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *