بررسی مواد تشکیل دهنده ی خمیردندان

نکات کلیدی

  • کلیه خمیردندان ها باید دارای مجوز وزارت بهداشت و تاییدیه نهادهای بهداشتی باشند.
  • خمیردندان ها باید حاوی فلوراید باشند.
  • خمیردندان ها علاوه بر فلوراید، ممکن است حاوی مواد فعالی باشند که دارای خواصی مانند کاهش حساسیت دندان، سفید کردن دندان ها، کاهش التهاب لثه، کاهش ایجاد جرم، جلوگیری از فرسایش مینا یا بوی بد دهان باشند.
  • خمیردندان های تایید شده، فاقد مواد طعم دهنده ای مانند قند است که باعث پوسیدگی دندان شده یا به ایجاد پوسیدگی کمک می کند.
  • تنها محصولاتی که کارایی و سلامت آن ها با انجام آزمایش های دقیق توسط کارشناسان تایید شده باشد، می توانند مجوز و تاییدیه وزارت بهداشت را دریافت کنند.
  • خمیردندان به دسته ای از مواد با فرم ژل، خمیر یا پودر گفته می شود که حاوی مواد ساینده هستند و برای رساندن عناصر ضد پوسیدگی به دندان استفاده می شوند.
  • داروهای ضدپوسیدگی به داروهایی گفته می شود که در پیشگیری و درمان پروفیلاکتیک پوسیدگی های دندانی استفاده می شود.

عناصر تشکیل دهنده ی خمیردندان

  • خمیر دندان به طور معمول از ترکیبات فعال و غیرفعال تشکیل شده است.
  • مواد فعال در خمیر دندان به بهبود بهداشت دهان و دندان کمک می کنند. به عنوان مثال فلوراید به طور فعال با تقویت مینای دندان از پوسیدگی آن جلوگیری می کند.

ترکیبات فعال ممکن است شامل موارد زیر باشد:

ترکیبات ضد پوسیدگی:

  • ترکیبات حاوی فلوراید مانند مونوفلوروفسفات سدیم (sodium monofluorophosphate)، سدیم فلوراید (sodium fluoride) و فلوراید استنوس (Stannous fluoride) به عنوان عوامل ضد قارچ در خمیردندان ها استفاده می شوند.
  • این مواد تنها عواملی هستند که در جلوگیری از پوسیدگی دندان نقش دارند.
  • فلوراید، دندان ها را تقویت می کند تا از پوسیدگی دندان جلوگیری کند و در مراحل اولیه پوسیدگی، مینای دندان را ترمیم می کند.
  • تمام خمیردندان های تایید شده، حاوی فلوراید هستند.

ترکیبات ضد حساسیت:

  • خمیردندان ها می توانند حاوی مواد موثره ای باشند که باعث کاهش ناراحتی دهان به دلیل حساسیت زیاد شوند.
  • نیترات پتاسیم (Potassium nitrate) و فلوراید استنوس (Stannous fluoride) دو عامل ضد حساسیت در خمیر دندان ها هستند.
  • این دو ماده از طریق مکانیسم های مختلفی کار می کنند.
  • یون های پتاسیم موجود در نیترات پتاسیم با مسدود کردن سلولهای عصبی باعث کاهش تحریک می شوند و به کاهش حساسیت کمک می کنند.
  • فلوراید استنوس، توبول های عاجی (مجراهای ریزی که زیر مینای دندان قرار داشته و به عصب دندان راه دارند) را با لایه ای غنی از قلع مسدود کرده و به این صورت عمل می کند.
  • ماده ی دیگری که کمتر در خمیردندان استفاده می شود استرانسیوم کلراید (strontium chloride) است. استرانسیوم نیز با انسداد توبولهای عاجی عمل می کند اما مکانیسم دقیق آن هنوز به طور کامل مشخص نشده است.

ترکیبات ضد میکروبی:

  • فلوراید استنوس به کاهش التهاب لثه کمک می کند.
  • پیروفسفاتها و روی باعث کاهش تولید جرم دندان می شوند.
  • تریکلوزان (triclosan) نیز در ترکیب با سدیم فلوراید دارای تأییدیه FDA و ترکیبی است که باعث پیشگیری از پوسیدگی، تولید پلاک و التهاب لثه می شود، اما خمیردندان های حاوی تریکلوزان از اوایل سال 2019 دیگر تولید نمی شوند.

سایر مواد تشکیل دهنده خمیردندان شامل موارد زیر است:

مواد ساینده:

  • ساینده های سیلیکایی اصلاح شده یا آنزیم ها به تمیز کردن دندان ها کمک می کنند و با از بین بردن فیزیکی لکه های سطحی، ممکن است به سفیدتر شدن دندان ها کمک کنند.
  • مواد ساینده شامل کربنات کلسیم (calcium carbonate)، سلیکاژل دهیدراته (dehydrated silica gels)، اکسیدهای آلومینیوم هیدراته (hydrated aluminum oxides)، کربنات منیزیم (magnesium carbonate)، نمکهای فسفات و سیلیکاتها هستند.

مواد شوینده یا دترجنت:

  • این مواد برای ایجاد کف استفاده می شوند که می تواند به افزایش حلالیت پلاک و شکستن پیوندهای آن در حین مسواک زدن کمک کند.
  • این مواد شامل لوریل سولفات سدیم (sodium lauryl sulfate) و سدیم N-لوریل سارکوزینات (sodium N-lauryl sarcosinate) هستند.

مواد طعم دهنده:

  • مواد طعم دهنده و شیرین کننده های بدون کالری مانند ساخارین برای بهبود طعم و مزه در خمیردندان استفاده می شود.
  • استفاده از قند یا هر افزودنی دارای کالری دیگر در خمیر دندان، تایید شده و مجاز نیست.

مواد مرطوب کننده:

  • این مواد مانند گلیسرول، پروپیلن گلیکول (propylene glycol) و سوربیتول (sorbitol) برای جلوگیری از کاهش آب و رطوبت در خمیردندان استفاده می شوند.

مواد تثبیت کننده:

  • مواد تثبیت کننده یا binder برای تثبیت فرمول خمیردندان استفاده می شود.
  • این مواد شامل کلوئیدهای معدنی، صمغ های طبیعی، کلوئیدهای جلبک دریایی یا سلولز مصنوعی هستند.

پراکسید ها:

  • هیدروژن پراکسید و کربامید پراکسید به منظور کاهش لکه ها استفاده می شوند.

آلرژن ها و محرک ها

  • خمیردندان ها می توانند حاوی موادی باشند که در موارد نادر ممکن است باعث تحریک یا ایجاد واکنش های آلرژیک شوند.
  • روغنهای اساسی یا Essential oils ها مانند روغن اساسی نعنا، نعنا فلفلی و دارچین، رایج ترین دلیل ابتلا به پریورال درماتیت تماسی، استوماتیت یا گلیلیت هستند.
  • ممکن است نام این مواد روی بسته بندی و در قسمت مواد تشکیل دهنده نوشته نشده باشد و به جای آن کلماتی مانند افزودنی ها یا طعم دهنده های دیگر نوشته شود.
  • علاوه بر این، روغنهای اساسی می تواند مانند ترکیبات معطر و منتول، باعث ایجاد واکنشهای آلرژیک یا تحریک کننده در غشاهای دهانی شود.
  • سایر ترکیبات ساختاری یا فعال مشترک بین خمیردندان ها که به عنوان آلرژن یا محرک تماسی گزارش شده اند شامل موارد زیر است:
    • اسید سیتریک (که اغلب به عنوان روی یا پتاسیم سیترات ذکر شده است)
    • تریکوزان
    • لوریل سولفات سدیم
    • پروپیلن گلیکول
    • PEG-8
    • PEG-12
    • PEG-1450
    • کوکامیدوپروپیل بتائین
    • پارابن
    • پیروفسفاتها
  • علائم درماتیت تماسی ناشی از مواد آلرژن خمیردندان شامل قرمزی پوست، ادم، سوزش و زخم مخاط دهان، لثه یا زبان است.
  • ممکن است تشخیص این علائم از سایر علل داخلی بدن از جمله عدم عملکرد یا قرارگیری نادرست پروتز یا ترمیم دندانی دشوار باشد و با این علل اشتباه گرفته شود.

خمیر دندان کودکان

  • تحقیقات نشان داده است که مسواک زدن با خمیردندان فلوراید باعث کاهش بروز پوسیدگی در کودکان می شود.
  • طبق تحقیقات انجام شده برای کلیه کودکان بزرگتر از 6 ماه، میزان فلورایدی که پوسیدگی را به بیشترین میزان کاهش می دهد بدون اینکه عوارض جانبی داشته باشد، 0/05 میلی گرم/کیلوگرم/روز (رنجی بین 0/02 تا 0/1 میلی گرم/کیلوگرم/روز) است.
  • این واحد به معنای میلی گرم دریافتی فلوراید بر حسب وزن کودک در طی یک روز است.
  • فلوروزیس (Fluorosis) ممکن است ناشی از بلع بیش از حد فلوراید در دوره ای باشد که دندان های دائمی در آن رشد می کنند.
  • فلوروزیس می تواند به صورت خفیف باشد که در آن لکه های سفید بر روی دندان ظاهر می شود، یا می تواند به صورت فلوروزیس شدید باشد که ممکن است منجر به ایجاد لکه های قهوه ای و یا سوراخ شدن مینای دندان شود.
  • مطالعات نشان می دهد که مقدار بلع خمیردندان مستقیماً با سن کودک در ارتباط است و کودکان کوچکتر هنگام استفاده از همان مقدار خمیردندان، بیش از کودکان بزرگتر آن را می بلعند.
  • دندانپزشکان توصیه می کند که کودکان از زمان رویش اولین دندان تا 3 سالگی از اسمیر خمیردندان (اندازه یک دانه برنج) استفاده کنند.
  • پس از آن از 3 تا 6 سالگی، کودکان باید به اندازه ی یک نخود از خمیردندان استفاده کنند.
  • استفاده از این مقادیر به محدود کردن میزان قرار گرفتن كودكان در معرض بلع فلوراید بیشتر از میزان توصیه شده، کمک می کند.
  • به عنوان مثال، اگر كودكی به وزن 15 كیلوگرم دو بار در روز، مسواک بزند و هربار اندازه ی یک دانه ی  برنج از خمیر دندان (تقریباً معادل 1/1 گرم خمیردندان یا 0/1 میلی گرم فلوئورید) را ببلعد، در روز به  مقدار 0.2 میلی گرم فلوراید دریافت می كند.
  • بنابراین با توجه به وزن کودک، هر روز دوز 0/013 میلی گرم بر کیلوگرم دریافت می کند که کمتر از میزان خطر است. اما اگر همین کودک به اندازه ی یک نخود (تقریباً 0/25 گرم خمیردندان یا 0/25 میلی گرم فلوراید) استفاده كند، بنابراین 0/5 میلی گرم فلوراید دریافت می كند که در نتیجه دوز دریافتی 0/033 میلی گرم در كیلوگرم است.
  • علاوه بر استفاده از مقدار مناسب خمیر دندان، دندانپزشکان توصیه می کنند که بر مسواک زدن کودکان نظارت داشته باشید تا اطمینان حاصل کنید کودکان خمیردندان را نمی بلعند و آن را از دهان خارج می کنند.

سطح سایش نسبی عاج (RDA)

  • اگرچه مینای دندان سخت ترین ماده در بدن است، اما بر اثر عواملی مانند فرسایش مینای دندان یا تحلیل لثه، عاج دندان که در زیر آن قرار دارد می تواند در معرض دید قرار بگیرد.
  • به دلیل نگرانی از ساییدگی این بافت ها، دانشمندان سال ها بر تأثیر ساینده ها روی این ساختارهای دندان تحقیق و بررسی انجام داده اند.
  • برای كمك به كمتر كردن در میزان سایشی بودن دندانپزشكان و محققان استانداردی به نام سایش نسبی عاج (Relative Dentin Abrasivity) یا RDA ایجاد كردند.
  • با توجه به مقیاس سایش استاندارد مرجع که به طور قراردادی مقدار RDA 100 تعیین شده است، میزان سایش هر خمیردندان به نسبت مقیاس مرجع مشخص می شود.
  • هر خمیردندانی که سایش نسبی آن برابر یا کمتر از 2.5 برابر مقدار مرجع یا 250 RDA باشد، ایمن و موثر محسوب می شود.
  • شواهد بالینی تأیید می کند که استفاده از روش های صحیح مسواک زدن با مسواک و خمیردندان با RDA 250 یا کمتر، باعث سایش محدود به عاج می شود و مینا فرسایش نمی یابد.
  • کلیه خمیردندان هایی که تایید شده هستند، باید RDA 250 یا کمتر داشته باشند.

داشتن مجوز وزارت بهداشت و نهادهای بهداشتی مربوطه

  • برای به دست آوردن مجوز و تاییدیه، خمیردندان های حاوی فلوراید باید استانداردهای لازم برای ایمنی و کارآیی در کاهش پوسیدگی دندان را داشته باشند.
  • مواردی که بررسی می شوند شامل موراد زیر است:
    • مقدار فلوراید موجود
    • انتشار فلوراید در یک دقیقه
    • جذب فلوراید در مینای دندان طبیعی و ضعیف
  • آزمایشات بر روی کلیه خمیردندان هایی برای کسب تاییدیه انجام می شود تا مشخص شود آیا آنها ملاک های خاص مربوط به ایمنی و کارایی را دارند یا خیر.

1 یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *